Contact
Home > Nazorg > Experimenteren

Experimenteren

Saskia Timmer: grote veranderingen, kleine stappen

Saskia Timmer"Heb lef, leer van elkaar, doe het."

“We gaan van prototype naar test, naar product naar test. Ideeën worden getest in de praktijk en dat is dan voorlopig ons bewijs. Wetenschappelijk onderzoek staat nog even in de kast. Het is belangrijk om toepassingen in de praktijk stabiel te krijgen, voordat je ze gaat toetsen in wetenschappelijk onderzoek. We zijn nu nog aan het experimenteren.”

Bij het Dr. Leo Kannerhuis, expertisecentrum voor autisme, is ruimte voor het experiment. Eerst stapsgewijs experimenteren met e-healthprojecten, en pas toetsen als het draait. Dat is het motto. Aan het woord is Saskia Timmer, zorginnovator bij het Dr. Leo Kannerhuis, een van de vooruitstrevendste behandelcentra op het gebied van e-health dat onder meer voorziet in een gespecialiseerd zorgaanbod voor kinderen en jongeren met autisme. Op de website autismeplein.nl doet het Kannerhuis regelmatig verslag van nieuwe e-technologie waar mensen met autisme bij gebaat zijn. Niet zelden zijn deze toepassingen door het Dr. Leo Kannerhuis zelf ontwikkeld. Serious games, apps, domoticatoepassingen, interactieve zelftests: het e-healthportfolio van het Kannerhuis getuigt van een actieve vernieuwingsdrift.

Autismezorg 2.0

Timmer: “We zijn, na een aarzelende start, eigenlijk pas echt begonnen in 2010. Toen hebben we, met directie en werkvloer, eerst de tijd genomen om een sterk concept neer te zetten, vanuit een duidelijke visie en gebaseerd op eerdere ervaringen met losse e-healthpilots. Dat concept noemen we Autismezorg 2.0, wat in onze ogen staat voor de versmelting van e-health en reguliere zorg ten bate van blended behandeling en versterking van de zelfredzaamheid van mensen met autisme, ook ná de behandelfase. Dit concept is de afgelopen jaren leidend geweest in onze ontwikkelingstrajecten. Dat concept was cruciaal – zonder toetsingskader gaat e-health al snel met je aan de haal. Nu kunnen we elk experiment toetsen op de waarde die het toevoegt aan het concept dat we voor ogen hebben. Dan blijkt dat grote investeringen niet altijd nodig zijn; van kleine stapjes leer je vaak het meest. Door vanuit het concept naar je organisatie te kijken, kom je er ook achter hoe je de huidige behandeling kunt versterken door de toevoeging van e-health. Zo is er in de behandeling veel aandacht voor zelfredzaamheid, wat we nu versterken met de ontwikkeling en inzet van een serious game die de vaardigheidstraining ondersteunt. En niet alle experimenten hoeven te leiden tot kant-en-klare producten. Als je experimenteert, moet je ook accepteren dat niet ieder idee tot een goed product leidt.”

Geen ondernemersmentaliteit

“De experimenten van de afgelopen periode hebben ons veel geleerd. Een belangrijke les voor mij is dat er vooral moet worden geïnvesteerd in inhoudelijke zaken. Vorm en technische functionaliteit zijn secundair; de zorgvraag van de cliënt met autisme moet leidend zijn. Wat ik ook geleerd heb is dat Autismezorg 2.0 een forse organisatieverandering vereist. We hebben een zelfmanagementportaal opgezet waarbij cliënten alles kunnen delen met behandelaars en kunnen chatten. Behandelaars vragen zich af wat cliënten met de chats doen, of ze 24 uur per dag, zeven dagen in de week beschikbaar moeten zijn, ze vinden sommige gezinnen te complex om online te behandelen, enzovoort. Die vragen komen vanzelf op je bordje als je het experiment aangaat. De mening van de werkvloer en van cliënten is hier van belang. Het geeft je voortschrijdend inzicht over de manier waarop je e-health in de organisatie kunt invoeren – deels verleiden en deels dwang wat mij betreft – en over de structuur die onontbeerlijk blijkt. Je moet duidelijke doelen stellen en zowel het programma als de doelen moet je zorgvuldig aansturen, zodat implementatie van e-health ook daadwerkelijk tot meerwaarde leidt. Ik bedoel: meerwaarde in de zin van betere kwaliteit van zorg, of kostenefficiëntere zorg.”

“Werken met e-health vergt een ondernemersmentaliteit”, zegt Timmer, “en dat zijn we nu eenmaal niet gewend in de zorg. Intussen moeten we wel met elkaar concurreren alsof we ondernemingen zijn. Met alle nadelige effecten van dien: minder samenwerking, geen zicht op wat de anderen doen. Daardoor wordt telkens opnieuw het wiel uitgevonden. Meer oog voor kostenefficiëntie in e-health – waar altijd grote investeringen bij komen kijken – zou op zijn plaats zijn. We zouden moeten gaan samenwerken in de zin van: taken verdelen naar waar men goed in is. En vervolgens kennis delen natuurlijk. Ik zou ontwikkelaars willen oproepen om in elk geval eerst onderzoek te doen naar wat er al ligt, alvorens geld in een nieuw initiatief te steken.”

Nog weinig samenwerking

“Het merendeel van de ggz-organisaties experimenteert met e-health of onderzoekt de meerwaarde. Helaas wordt er nog weinig samenwerking gezocht op e-healthvlak. Partijen kunnen meer van elkaars innovaties profiteren door samen te werken, waar dat mogelijk is.”

Ook de regel dat maar een bepaald deel van het organisatiebudget aan ICT-voorzieningen mag worden besteed remt volgens Timmer af. “Dat is in deze tijd gek. Je moet een organisatieverandering realiseren, dat heeft ook consequenties voor de faciliteiten en de infrastructuur. Je kunt niet vernieuwen zonder ICT daar volledig bij te betrekken.” Ze pleit voor tempo, een voortvarende aanpak, ook al is e-health nog onvoldoende ingebed in de financieringsstructuren in de zorg: “Je moet stappen maken. Die financiën komen altíjd om de hoek kijken, dat is geen reden om te vertragen. Benut de mogelijkheden en wacht niet. Doe het gewoon en heb lef. En kijk af! Vraag aan anderen hoe zij het gedaan hebben. Leer van elkaar.”

Na de experimentele jaren komt het dr. Leo Kannerhuis nu toe aan stabilisatie en doorontwikkeling. Timmer: “We hebben nu een aantal goede prototypes, waarvan in kleinschalige pilots is vastgesteld dat ze aansluiten bij behoeften in de praktijk. Het is tijd om deze prototypen uit te werken naar producten, het liefst via uitgebreide tests in de praktijksituatie. Want alleen daar zie je of iets belangrijk is. Het is een lastige fase. Het kost natuurlijk geld om zoiets goed te doen. Ons budget voor research & development gaat voornamelijk op aan personeel. Voor specifieke projecten is de organisatie aangewezen op externe financiering. Je kunt subsidies krijgen voor onderzoek en innovatie, maar niet zozeer om een product aan te vullen en te verfijnen. En dat is juist waar het Dr. Leo Kannerhuis nu is aangekomen.”

Meer productie, minder kosten per gezin

Saskia TimmerSaskia Timmer: aansturen op kwaliteit en kostenefficiëntie

Geld is ook een heet onderwerp in de relatie met verzekeraars. Het Kannerhuis heeft nu een meerjarenafspraak waarbij binnen drie jaar het aantal uren van de behandeling teruggebracht moet worden. Timmer: “De productie mag worden uitgebreid (meer gezinnen behandelen, red.), maar daarbij mogen we minder kosten per gezin maken, bijvoorbeeld door vermindering van de reiskosten dankzij de inzet van videocontact tijdens de behandeling. De aanname is heel mooi, maar het is nog maar de vraag of e-health wel bijdraagt aan kostenvermindering. Eigenlijk weten we dit nog niet. En het is van belang ons niet blind te staren op kostenreductie, maar eveneens gericht te zijn op de winst in de kwaliteit van de behandeling. De kostenreductie in relatie tot het soort cliënten en de complexiteit van de problematiek is een ingewikkelde kwestie. Samen met het Trimbos-instituut is er een instrument ontwikkeld, het Autism Intervention Model, waarmee de winst in kosteneffectiviteit in beeld gebracht kan worden. We monitoren de kosteneffectiviteit van de lopende pilots, maar weten nog onvoldoende van de impact van e-health. Die complexiteit maakt het heel lastig om nu al afspraken te maken met verzekeraars. Maar dat is natuurlijk geen reden om niet door te gaan op dit pad.”

“Het enthousiasme wordt gedeeld door cliënten, medewerkers en mensen met autisme”, vertelt Timmer. “Deze ontwikkeling is een goede stap in de richting richting van meer zelfstandigheid voor mensen met autisme.”

Saskia Timmer is zorginnovator met bijzondere aandacht voor e-health en empowerment in de zorg. In 2011 schreef ze haar boek eHealth in de praktijk, waarin ze de technologische ontwikkelingen in de gezondheidszorg beschrijft. Timmer is programmamanager e-health van het Dr. Leo Kannerhuis, een topklinische voorziening die is gespecialiseerd in de ondersteuning van mensen met een autismespectrumstoornis en hun omgeving. Daar werkt zij aan de ontwikkeling van digitale hulpmiddelen voor de autismezorg.